Ứng dụng Tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen trong sản xuất sản phẩm để phát triển cộng đồng

Ứng dụng Tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen trong sản xuất sản phẩm để phát triển cộng đồng

Thảo dược tắm của người Dao đỏ rất nổi tiếng và nhận xét này đã được hầu hết các du khách đến du lịch tại thị xã Sa Pa của tỉnh Lào Cai khẳng định. Thảo dược tắm này là phương thuốc thảo dược được tạo ra từ hỗn hợp của các loại thực vật khác nhau được thu thập trên núi tại khu vực xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa và được nấu với nước.

Tri thức truyền thống cổ truyền này của cộng đồng Dao đỏ có nhiều công dụng. Ví dụ, phụ nữ sử dụng thảo dược tắm vài ngày sau khi sinh em bé để phục hồi sức khỏe và ngăn ngừa bệnh tật. Chúng cũng được sử dụng để thư giãn, giảm đau chân, chăm sóc da và điều trị các bệnh như thấp khớp, viêm khớp và đau đầu.

Năm 2006, Công ty Sapa Napro, một doanh nghiệp cộng đồng được thành lập với sự hỗ trợ của Đại học Dược Hà Nội (HUP) và Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Cây thuốc Dân tộc (CREDEP), để thương mại hóa các loại thảo dược tắm truyền thống của người Dao đỏ. Sản phẩm chính của họ là thảo dược tắm, thảo dược ngâm chân dựa trên tri ​​thức truyền thống của dân tộc Dao đỏ.

Từ khi được thành lập, công ty đã phối hợp với chính quyền địa phương tiến hành phổ biến, tập huấn cho người dân về việc thu hái bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc, do đó đã tránh được các hoạt động khai thác tận diệt các nguồn gen này và thông qua việc thương mại hoá bài thuốc tắm cũng giúp bảo tồn tri thức của cộng đồng. Các hộ gia đình cung cấp nguyên liệu cho công ty phải cam kết có trách nhiệm chăm sóc vườn rừng, trồng bổ sung các cây thuốc và việc khai thác phải cuốn chiếu, chỉ lấy lá và cành không được chặt thân và gốc.

Thông qua việc thương mại hóa các sản phẩm nêu trên, lợi ích bằng tiền được chia sẻ cho những người nắm giữ và cung cấp tri ​​thức truyền thống (các ông lang bà mế). Công ty cũng trả tiền cho những hộ gia đình tại xã (là cổ đông của công ty) thu thập cây thuốc theo giá trị của các loài thực vật đã thu thập. Bên cạnh việc chi trả trực tiếp tiền thu mua nguyên liệu, thì các cổ đông sẽ được nhận tiền chi trả cổ tức mà họ nắm giữ vào cuối năm sau khi công ty quyết toán các chi phí. Ngoài ra, công ty còn đóng góp một phần lợi nhuận cho địa phương, thông qua các hình thức:

+ Tặng cổ phần hoặc kết nạp vào công ty các cổ đông là những hộ nghèo, bế tắc về sinh kế để hỗ trợ họ sớm thoát nghèo. Các hộ nghèo này do cộng đồng lựa chọn giới thiệu.

+ Đóng góp hỗ trợ các hoạt động nhằm phục vụ cộng đồng, như: sửa đường, sửa chữa trường học, đóng góp xây nhà tình nghĩa, các hoạt động cộng đồng như tổng kết thôn bản…

+ Phối hợp với chính quyền xây dựng quỹ phát triển cho cộng đồng để hỗ trợ những gia đình hoạn nạn, gặp hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó. Nguồn quỹ này được trích từ lợi nhuận của công ty và đóng góp của các cổ đông khác.

 

Trong khuôn khổ Dự án ABS, cộng đồng Dao đỏ tại Tả Phìn và công ty Sapa Napro đã được lựa chọn để thực hiện các hoạt động trình diễn của Dự án. Các sản phẩm chính dự kiến đạt được bao gồm việc nghiên cứu và sản xuất một sản phẩm xoa bóp giảm đau mới được thương mại hóa, theo đó các Hợp đồng về tiếp cận nguồn gen, tri thức truyền thống và chia sẻ lợi ích sẽ được thiết lập giữa cộng đồng và công ty Sapa Napro; thiết lập mô hình thí điểm về bảo tồn và sử dụng bền vững lâm sản ngoài gỗ và thông qua Quy ước cộng đồng về sử dụng bền vững đa dạng sinh học; đăng ký nhãn hiệu chứng nhận “Thảo dược tắm Dao đỏ Tả Phìn”; tư liệu hóa các tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen trong chăm sóc sức khỏe của các cộng đồng tại Tả Phìn.

 

Các đóng góp vào Mục tiêu Phát triển Bền vững:

Trường hợp của cộng đồng Dao đỏ tại Tả Phìn và công ty Sapa Napro trực tiếp đóng góp vào một số Mục tiêu phát triển bền vững (SDG):

– Cộng đồng Dao đỏ là những người tham gia chính trong việc bảo vệ nguồn gen và tri ​​thức truyền thống của họ, công ty Sapa Napro thực hiện việc chia sẻ lợi ích từ các sản phẩm được thương mại hóa với cộng đồng, đóng góp vào mục tiêu SDG 15 (Sự sống trên mặt đất).

– Người dân địa phương trồng cây thuốc, thu thập và cung cấp các tri thức và nguyên liệu phục vụ việc sản xuất sản phẩm thảo dược tắm của Công ty Sapa Napro (Họ trở thành Bên cung cấp nguồn gen và tri ​​thức truyền thống). Bên cạnh đó, họ cũng là cổ đông của công ty, là những người sử dụng tài nguyên cây thuốc, điều này tạo ra sinh kế cho cộng đồng địa phương. Do đó, đã đóng góp vào các mục tiêu SDG 1 (Không nghèo), SDG 2 (Không đói) và SDG 8 (Thuận lợi công việc và tăng trưởng kinh tế).

– Hơn nữa, những người phụ nữ của dân tộc Dao đỏ, là những người lưu giữ các tri thức truyền thống về phát triển sản phẩm thảo dược tắm. Họ đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động của công ty, điều này giúp tăng cường sự tham gia của phụ nữ cũng như tiếng nói và ảnh hưởng của họ trong cộng đồng, do đó đóng góp cho mục tiêu SDG 5 (Bình đẳng giới).

 

Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã có bài giới thiệu về nội dung này, tải tài liệu tại đây

Chia sẻ