Triển khai mô hình bảo tồn tại chỗ nguồn gen cây thuốc trên địa bàn thôn Tả Chải, xã Tả Phìn, huyện Sa Pa

Triển khai mô hình bảo tồn tại chỗ nguồn gen cây thuốc trên địa bàn thôn Tả Chải, xã Tả Phìn, huyện Sa Pa

Thôn Tả Chải có tổng dân số đông, chiếm 117/668 hộ gia đình trên địa bàn toàn xã Tả Phìn, huyện Sa Pa. Thôn có 11 hộ nghèo, thành phần dân tộc đa số là người Dao có 1 hộ là người Mông. Người dân tại đây có truyền thống về nghề hái thuốc Nam. Tại thôn Tả Chải cũng có 02 cơ sở chuyên chế biến, chiết xuất cây dược liệu thành dạng nước tắm, ngâm chân, xoa bóp,… được phân phối tại các thị trường trong và ngoài tỉnh. Nguồn nguyên liệu chủ yếu được cung cấp tại địa phương. Do phần lớn các loài cây thuốc tắm phân bố chủ yếu trong hệ sinh thái tự nhiên, việc khai thác quá mức và không theo quy hoạch trong những năm gần đây đã dẫn đến diện tích và trữ lượng tài nguyên cây thuốc bị giảm nhiều, cần thiết phải được quản lý, bảo tồn, đảm bảo cung ứng bền vững cho hoạt động khai thác phục vụ đời sống sinh hoạt hàng ngày, cũng như hoạt động sản xuất của các cơ sở kinh doanh trong địa bàn xã. Bên cạnh đó, việc sử dụng và quản lý đất đai cũng cần được thống nhất để bảo tồn và khai thác bền vững đa dạng sinh học các cây, con trong xã nói chung, trong thôn nói riêng, đảm bảo cơ chế chia sẻ lợi ích thu được từ đa dạng sinh học được áp dụng hiệu quả, và phù hợp với các chính sách, chủ trương của Nhà nước. Trước đây, người dân ở đây chỉ khai thác cây thuốc với mục đích sử dụng cho gia đình. Từ khi Sa Pa trở thành điểm du lịch hấp dẫn, nhiều cửa hàng thuốc, dịch vụ thuốc tắm mọc lên khắp nơi để phục vụ du khách. Vì vậy, những loài cây lâm sản ngoài gỗ dần cạn kiệt trong các khu rừng.

Hiên nay công tác quản lý bảo tồn đa dạng sinh học và tri thức truyền thống tại đây chủ yếu trong các lĩnh vực bảo vệ hệ sinh thái rừng và tập trung chủ yếu vào việc áp dụng các quy phạm pháp luật, các chương trình, đề án, kế hoạch trong quản lý, phát triển lâm nghiệp gắn với mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế của địa phương.

Nhận thức được tầm quan trọng trong việc bảo tồn, sử dụng bền vững nguồn gen và tri thức truyền thống của cộng đồng bản địa nơi đây. Trong khuôn khổ dự án Xây dựng năng lực cho việc phê chuẩn và thực hiện Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ  lợi ích ở Việt Nam” (Dự án ABS). Ban quản lý dự án ABS đã phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường Triển khai mô hình thí điểm hợp tác công tư hướng tới mục tiêu đem lại những cơ hội khai thác, phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên, cải thiện sinh kế cho người dân dựa trên tri thức truyền thống của chính họ và việc thực hiện các nội dung của hợp đồng về tiếp cận nguồn gen, chia sẻ lợi ích giữa bên cung cấp và bên sử dụng nguồn gen.  Đây cũng là việc thử nghiệm áp dụng cơ chế mới là tiếp cận nguồn gen, chia sẻ lợi ích nhằm thực hiện có hiệu quả công tác bảo tồn đa dạng sinh học, thúc đẩy quá trình phát triển bền vững tại Việt Nam.

Với diện tích khu vực rừng thực hiện đưa vào khoán bảo vệ trong chương trình dự án thuộc tiểu khu 254, có diện tích 65 ha trong đó diện tích do Ban quản lý rừng phòng hộ huyện quản lý 41,5 ha, UBND xã quản lý 23,5 ha – hiện trạng là rừng tự nhiên, trữ lượng bình quân 48,5 m3 /ha, có nguy cơ bị xâm lấn cao do có diện tích nương rẫy của các hộ gia đình trong thôn bao bọc xung quanh dưới chân khu rừng. Theo khảo sát Khu vực rừng phòng hộ Tà Chải có 256 loài cây thuốc đã được phát hiện, trong đó có 193 loài đã xác định tên khoa học đến loài, 59 loài xác định đến chi và 4 loài xác định đến họ; 7 loài bổ sung cho hệ thực vật Việt Nam, một loài có thể là loài mới; 19 loài trong sách đỏ Việt Nam, chiếm 4.24% tổng số loài trong sách đỏ Việt Nam. Theo đó, 65 ha rừng sẽ được giao khoán cho cộng đồng dân cư thôn Tà Chải, xã Tả Phìn, huyện Sa Pa để bảo vệ và sử dụng bền vững theo nguyên tắc 20 năm và ký hợp đồng giao khoán hàng năm. Đây là khu vực rừng tự nhiên có nguy cơ bị xâm lấn cao do diện tích làm nương rẫy của các hộ gia đình trong thôn. Để thực hiện hiệu quả việc quản lý bảo tồn khu rừng cộng đồng, Thôn thành lập một nhóm nòng cốt nhằm bảo vệ khu vực thực hiện mô hình thí điểm với khoảng 15 người dân trong thôn.

Đoàn công tác dự án ABS kiểm tra khu rừng cộng đồng – Ảnh: Nguyễn Phương

Bên cạnh đó, Dự án hỗ trợ xây dựng và chăm sóc một vườn ươm đặt gần khu vực rừng phòng hộ với diện tích khoảng 1 ha đất nông nghiệp đã được chuyển đổi nhằm bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây thuốc bản địa.

Cán bộ kỹ thuật hướng dẫn người dân phương pháp ươm giống cây thuốc – Ảnh: Nguyễn Phương

Ngoài ra để đạt được những mục tiêu quản lý bảo tồn đa dạng sinh học,  cộng đồng thôn Tả Chải, xã Tả Phìn đã xây dựng bản Quy ước bảo vệ đa dạng sinh học tại khu vực rừng cộng đồng thôn Tả Chải, xã Tả Phìn với mục tiêu: (1) Đảm bảo quyền và lợi ích cho người dân sử dụng, quản lý đa dạng sinh học trên cơ sở tôn trọng các quy ước của cộng đồng và luật pháp của Nhà nước. (2) Bảo vệ và phát triển đa dạng sinh học, bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên, nguồn giống cây bản địa, đảm bảo an toàn sinh kế của người dân địa phương. (3) Bảo tồn và phát triển nguồn giống cây thuốc bản địa quý hiếm, duy trì các giá trị truyền thống, văn hóa và tri thức bản địa, góp phần chăm sóc sức khỏe cộng đồng, bảo vệ rừng, cũng như tăng nguồn thu nhập từ rừng./.

(https://stnmt.laocai.gov.vn)

Chia sẻ