Tiếp cận và chia sẻ lợi ích các nguồn tài nguyên sinh học tại Jammu & Kashmir – Chương trình nghị sự còn dang dở

Tiếp cận và chia sẻ lợi ích các nguồn tài nguyên sinh học tại Jammu & Kashmir – Chương trình nghị sự còn dang dở

Đa dạng sinh học là kết quả của hàng tỷ năm tiến hoá, được hình thành bởi các quá trình tự nhiên và ngày càng phát triển dưới sự tác động của con người, hình thành mạng lưới sự sống mà loài người là một phần phụ thuộc không thể tách rời. Đó là tài sản chung với những giá trị vô cùng to lớn cho thế hệ hiện tại và tương lai. Công ước về đa dạng sinh học (Convention on Biological Diversity gọi tắt là CBD) cung cấp một cơ chế toàn cầu nhằm đảm bảo việc bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học. Các mục tiêu chính của CBD là bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng bền vững các thành phần của nó, chia sẻ công bằng, hợp lý từ lợi ích phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen. Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích (ABS) là một thoả thuận bổ sung cho CBD nhằm cung cấp khung hợp pháp minh bạch cho việc thực hiện hiệu quả mục tiêu thứ ba của CBD, đó là, chia sẻ công bằng, hợp lý lợi ích phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen. Nghị định thư thiết lập các công cụ chính sách và pháp lý cho việc tiếp cận nguồn gien, đảm bảo sự chia sẻ lợi ích công và hợp lý, từ đó tăng cường sự đóng góp của đa dạng sinh học cho sự phát triển và sức khoẻ con người.

Đối mặt với tình trạng đánh cắp sinh học trầm trọng trong một phần tư thế kỷ qua cùng với việc thực hiệ các nghĩa vụ với CBD, Nghị viện Ấn Độ đã ban hành Bộ luật Đa Dạng Sinh học (Biological Diversity Act gọi tắt là BDA) vào năm 2002 áp dụng trên toàn quốc. Để bổ sung cho Đạo luật, “Các quy tắc Đa Dạng Sinh Học” được công bố vào năm 2004. Một hệ thống ba cấp quản lý đa dạng sinh học được đề ra dưới Bộ luật đa dạng sinh học: Cơ quan đa dạng sinh học quốc gia (National Biodiversity Authority gọi tắt là NBA) tại Trung ương, Ban đa dạng sinh học quốc gia (State Biodiversity Boards gọi tắt là SBBs) tại các bang và Uỷ ban quản lý đa dạng sinh học cấp địa phương (Biodiversity Management Committees gọi tắt là BMCs) với mục đích đạt được các mục tiêu của BDA trong phạm vi quyền hạn địa phương của họ. Các cơ quan thực hiện này đều phải đáp ứng được thực tế tại địa phương và yêu cầu quốc gia để điều chỉnh việc sử dụng và tiếp cận nguồn tài nguyên sinh học và kiến thức liên quan.

Vai trò đa nhiệm của NBA bao gồm việc thực hiện chức năng đơn giản hoá, điều tiết và tư vấn cho chính phủ Ấn Độ về vấn đề bảo tồn, sử dụng bền vững nguồn tài nguyên sinh học, chia sẻ công bằng, hợp lý lợi ích phát sinh từ việc sử dụng tài nguyên sinh học. NBA cũng tư vấn cho chính quyền các bang trong việc lựa chọn các khu vực có tầm quan trọng đa dạng sinh học làm “Di sản”, các biện pháp quản lý di sản bên cạnh việc hỗ trợ bảo tồn và quản lý bền vững đa dạng sinh học. Về phía mình, Ban đa dạng sinh học quốc gia (SBBs) tư vấn cho chính quyền bang về các mục tiêu tương tự trong phạm vi quyền hạn của mình. Các SBB cũng điều tiết, bằng cách phê chuẩn hoặc yêu cầu sử dụng thương mại, khảo sát sinh học hoặc sử dụng sinh học đối với bất cứ nguồn tài nguyên sinh học nào của người Ấn Độ. Các Uỷ ban quản lý đa dạng sinh học cấp địa phương (BMCs) có trách nhiệm thúc đẩy bảo tồn, sử dụng bền vững và lập tư liệu đa dạng sinh học bao gồm bảo tồn môi trường sống, bảo tồn các loại đất, các loại cây trồng dân gian, giống vật nuôi, giống động vật, vi sinh vật và biên niên sử kiến thức liên quan đến đa dạng sinh học.

Theo Bộ luật, các thực thể pháp lý có nguồn gốc nước ngoài được yêu cầu phải xin phép NBA khi tiếp cận các nguồn tài nguyên sinh học hoặc kiến thức truyền thống nằm trong phạm vi quyền hạn của Ấn Độ. Tương tự, nếu không được sự cho phép của NBA, không ai được phép chuyển các kết quả nghiên cứu được thực hiện bằng cách sử dụng tài nguyên sinh học của Ấn Độ cho pháp nhân có yếu tố nước ngoài. Một yêu cầu quan trọng khác trong bộ luật là phải được sự chấp thuận trước của NBA như điều kiện tiên quyết trước khi nộp đơn xin cấp quyền sở hữu trí tuệ nếu sáng chế đó dựa trên các nguồn tài nguyên sinh học của Ấn Độ. Công dân Ấn Độ và các tổ chức Ấn Độ có liên quan đến các hoạt động nêu trên không cần yêu cầu sự cho phép của NBA, tuy nhiên họ cần phải báo cho SBBs trước khi thực hiện bất cứ nghiên cứu nào với mục đích thương mại hoá. Nguyên tắc cơ bản của ABS nhằm đảm bảo rằng việc tiếp cận với nguồn tài nguyên sinh học và/hoặc liên quan đến kiến thức truyền thống dựa trên nguyên tắc, điều khoản và điều kiện bao gồm việc đảm bảo cho phép được thông báo trước và các điều khoản đạt được thoả thuận chung, do đó bảo đảm việc chia sẻ lợi ích công bằng và hợp lý.

Bang Jammu & Kashmir, được biết đến là Bang sinh khối của Ấn Độ, sở hữu sự khác biệt là một trong 26 điểm nóng tại Ấn Độ với sự đang dạng khá phong phú của đời sống thực vật, góp phần vào nhu cầu thực phẩm và môi trường sống của động vật hoang dã và vật nuôi tại đây. Nơi đây còn được mệnh danh là kho tàng của các loài dược liệu và hương liệu được sử dụng trong ngành công nghiệp dược phẩm và nước hoa. Bộ luật đa dạng sinh học năm 2002 đọc cùng với Quy tắc đa dạng sinh học Jammu & Kashmir năm 2015 quy định Hiến Pháp và các chức năng của các BMCs, bao gồm cả việc thúc đẩy việc bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học, biên niên sử kiến thức các nguồn tài nguyên đa dạng sinh học, việc chuẩn bị Đăng ký đa dạng sinh học của người dân (People’s Biodiversity Registers gọi tắt là PBRs) trong tham khảo ý kiến ​​với người dân địa phương sẽ chứa thông tin đầy đủ về tính khả dụng và kiến ​​thức về tài nguyên sinh vật địa phương, thuốc của họ hoặc bất kỳ việc sử dụng nào khác hoặc bất kỳ kiến ​​thức truyền thống nào khác liên quan đến họ. Ban đa dạng sinh học quốc gia phải cung cấp hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật cho Uỷ ban quản lý đa dạng sinh học cấp địa phương để chuẩn bị việc đăng ký đa dạng sinh học của người dân và để đảm bảo rằng tất cả thông tin được ghi trong sổ đăng ký nói trên sẽ nhận được sự bảo vệ pháp lý chống lại việc lạm dụng và chiếm đoạt của các cơ quan và cá nhân bên ngoài. Tuy nhiên, thật đáng buồn, hơn một thập kỷ đã trôi qua, Uỷ ban quản lý đa dạng sinh học cấp địa phương vẫn chưa được thành lập và Đăng ký đa dạng sinh học của người dân vẫn chưa được Ban đa dạng sinh học quốc gia chuẩn bị. Hiện nay, việc tổ chức thành công các cuộc bầu cử ở Thành phố và Panchayat (Hội đồng làng) ở bang Jammu & Kashmir và Hội đồng Panchayati Raj (Panchayati Raj Institutions gọi tắt là PRIs) dự kiến ​​sẽ đóng một vai trò phát triển quan trọng với những vấn đề còn tồn tại này.

Có rất nhiều câu chuyện thành công và các trường hợp cụ thể của cơ chế ABS, bắt đầu từ trường hợp nổi tiếng của Bộ lạc Kani (1987), trong đó bằng sáng chế đầu tiên được cấp cho Phòng thí nghiệm nghiên cứu địa phương Jammu theo phán quyết gần đây nhất được thông qua bởi Toà án tối cao Uttrakhand. Bằng sáng chế được cấp cho Công ty Dược Divya, thuộc sở hữu Baba Ramdev nhằm chia sẻ lợi nhuận với cộng đồng người dân địa phương và bản địa như một phần của mục tiêu chia sẻ lợi ích công bằng, hợp lý của Bộ luật đa dạng sinh học.

Thay cho lời kết, cần phải thực hiện nỗ lực nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học bao gồm cơ chế ABS. Ban đa dạng sinh học quốc gia có thể phối hợp với các cơ quan khoa học giáo dục của bang Jammu & Kashmir để thu hút các chuyên gia khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực đa dạng sinh học chuẩn bị cho Đăng ký đa dạng sinh học của người dân tham khảo ý kiến với Uỷ ban quản lý đa dạng sinh học cấp địa phương và cộng đồng địa phương./.

 

11/1/2019

Arvind Jasrotia

(Former Head and Dean, Law University of Jammu)

Daily Excelsior

 

Chia sẻ