Hưởng ứng Ngày quốc tế về người bản địa

Hưởng ứng Ngày quốc tế về người bản địa

Ngày nay, khi thế giới phát triển, nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên ngày càng gia tăng. Việc sử dụng hợp lý tri thức truyền thống của các dân tộc hay người bản địa kết hợp cùng các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển sản phẩm tạo nền tảng cho quản lý hệ sinh thái địa phương, giải quyết các thách thức mà chúng ta đang phải đối mặt hiện nay như biến đổi khí hậu, thiên tai, an ninh lương thực…

Người bản địa là những người kế thừa và thực hành các văn hóa độc đáo hay các cách thức để con người liên hệ với thiên nhiên. Họ sinh sống dựa vào tự nhiên và phân bố ở khắp các khu vực trên thế giới với số lượng ít nhất là 370 – 500 triệu người. Tuy nhiên, người bản địa cũng là nhóm thường xuyên phải đối mặt với những thiệt thòi trong xã hội.

Nhân ngày quốc tế về người bản địa năm nay, Ban thư ký Công ước về Đa dạng sinh học (CBD) đã ra tuyên bố về việc thúc đẩy sự tôn trọng đối với tri thức truyền thống, sự đổi mới và thực hành của người bản địa, cũng như sự tham gia tích cực và hiệu quả của họ vào tất cả các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến họ. Theo đó, các Bên tham gia Công ước và người bản địa cùng nhau bắt tay xây dựng Khung đa dạng sinh học toàn cầu sau năm 2020 mạnh mẽ và đầy tham vọng.

Nằm trong các hoạt động nhằm hưởng ứng ngày quốc tế về người bản địa, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã phối hợp với các bên liên quan tổ chức các buổi tọa đàm trực tuyến từ ngày 04-07 tháng 8 năm 2020 với chủ đề “Người trông giữ đa dạng sinh học”. Ngày 06 tháng 8 năm 2020, buổi tọa đàm chuyên đề trực tuyến về “Người bản địa và ABS: Các giải pháp dựa vào thiên nhiên cho con người và hành tinh” đã có sự tham gia của đại diện Việt Nam là bà Chảo Sử Mẩy, người Dao đỏ tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai.

 

 

Tại buổi tọa đàm, bà Mẩy đã giới thiệu về việc lưu giữ, bảo tồn tri thức truyền thống của người Dao đỏ và việc sử dụng tri thức truyền thống trong phát triển các sản phẩm thương mại và chia sẻ lợi ích.

Lấy ví dụ cụ thể về các nội dung nêu trên, bà Mẩy đã chia sẻ mô hình tiếp cận và chia sẻ lợi ích từ tri thức truyền thống sử dụng các cây cỏ thiên nhiên để tạo ra sản phẩm “thảo dược tắm truyền thống của người Dao đỏ”. Đến nay, sản phẩm này đã có tiếng trên thị trường trong và ngoài tỉnh Lào Cai, Việt Nam. Việc ứng dụng các tri thức truyền thống trong sản xuất các sản phẩm thương mại, ngoài việc giúp bảo tồn các tri thức, bảo tồn đa dạng sinh học còn góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững vì khi tham gia vào chuỗi giá trị này, người dân địa phương được tập huấn việc thu hái bền vững và họ cũng cam kết có trách nhiệm trồng bổ sung các cây thuốc và việc khai thác phải cuốn chiếu, chỉ lấy lá và cành không được chặt thân và gốc. Họ được hưởng lợi trực tiếp từ việc cung cấp nguyên liệu và được chia sẻ lợi ích trên doanh thu sản phẩm được tạo ra từ tri thức và nguyên liệu mà họ cung cấp. Bên cạnh đó, những người phụ nữ của dân tộc Dao đỏ, là những người lưu giữ các tri thức truyền thống và họ còn đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động tại doanh nghiệp cộng đồng, điều này giúp tăng cường sự tham gia của phụ nữ cũng như tiếng nói và ảnh hưởng của họ trong cộng đồng.

Bà Mẩy cũng đã chia sẻ về các hoạt động thí điểm của Dự án ABS do Tổng cục Môi trường thực hiện thông qua sự hỗ trợ từ GEF và UNDP đối với người dân Dao đỏ và H’Mông tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Đến nay, đã ghi nhận 01 số kết quả như: các cơ quan chức năng của tỉnh Lào Cai đã đồng ý chủ trương giao khoán để cộng đồng quản lý, bảo vệ rừng trong thời gian dài (20 năm) để người dân an tâm thực hiện các hoạt động bảo tồn và sử dụng bền vững các lâm sản ngoài gỗ trong khu vực; xây dựng và thực hiện Quy ước về bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực rừng do cộng đồng được giao quản lý, bảo vệ; tư liệu hóa các tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen trong chăm sóc sức khỏe của các cộng đồng tại Tả Phìn; xây dựng và nộp hồ sơ đăng ký nhãn hiệu chứng nhận đối với “Thảo dược tắm Dao đỏ Tả Phìn” tới Cục Sở hữu trí tuệ; hỗ trợ nghiên cứu và sản xuất sản phẩm xoa bóp giảm đau từ tri thức và nguồn nguyên liệu địa phương, theo đó các Hợp đồng về tiếp cận nguồn gen, tri thức truyền thống và chia sẻ lợi ích đã được thiết lập giữa cộng đồng và doanh nghiệp địa phương, đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.

Các hoạt động thí điểm được thực hiện thành công sẽ là cơ sở để áp dụng nhân rộng cơ chế mới về chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen và tri thức truyền thống. Đây cũng là cách để Việt Nam cùng quốc tế đẩy mạnh thực hiện việc bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên và tri thức truyền thống của các dân tộc cho thế hệ tương lai.

Thông tin chi tiết về Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Người trông giữ đa dạng sinh học” tại link: https://community.abs-sustainabledevelopment.net/knowledge/

Chia sẻ