Hội thảo “Tham vấn về chính sách có liên quan đến thừa kế, bảo tồn và phát triển tri thức y dược cổ truyền”

Hội thảo “Tham vấn về chính sách có liên quan đến thừa kế, bảo tồn và phát triển tri thức y dược cổ truyền”

Việt Nam là một trong 10 Trung tâm đa dạng sinh học phong phú nhất thế giới và được xếp hạng 16 trên thế giới về đa dạng nguồn gen. Trong đó có rất nhiều nguồn gen được ứng dụng làm thuốc phòng và chữa bệnh.

Hiện ước tính nước ta đã xác định được 3.830 loài cây dược liệu dùng làm thuốc, chiếm khoảng 36% trong số 10.500 loài thực vật bậc cao có mạch đã biết. So với 35.000 loài cây làm thuốc trên toàn thế giới, số loài cây thuốc Việt Nam được biết đến chiếm khoảng 11%. Việc sử dụng cây thuốc gắn liền với đời sống của đồng bào ta từ nghìn năm nay.

Sự hiểu biết, tri thức truyền thống về cây thuốc của các dân tộc, cộng đồng, người dân bản địa khác nhau đã tạo ra các bài thuốc gia truyền có ý nghĩa trong chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ của nhân dân. Đây chính là một kho tàng tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen, đặc biệt là nguồn gen dược liệu, vô cùng phong phú. Tuy nhiên, sự đa dạng về nguồn gen kể trên đang bị suy giảm, đe dọa nghiêm trọng, cùng với đó cũng là sự mai một, mất dần của các tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen trong chăm sóc sức khỏe. Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen, lưu giữ tri thức truyền thống về sử dụng nguồn gen là rất cấp thiết.

Trước bối cảnh đó, ngày 24 tháng 11 năm 2017, tại Ninh Bình, Tổng cục Môi trường, đã phối hợp với Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) tổ chức Hội thảo “Tham vấn về chính sách có liên quan đến thừa kế, bảo tồn và phát triển tri thức y dược cổ truyền”, Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường năng lực thực hiện Nghị định Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích tại Việt Nam”. Hội thảo sẽ cung cấp các thông tin về thực trạng, thách thức, trở ngại và các giải pháp đối với việc bảo tồn, phát triển bền vững nguồn gen dược liệu và vốn tri thức về y dược cổ truyền, vấn đề về bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với bài thuốc gia truyền.


Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn Đa dạng sinh học Hoàng Thị Thanh Nhàn phát biểu tại Hội thảo

 

Hội thảo thu hút sự tham dự của các nhà quản lý, nhà khoa học đến từ Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế); Cục Bảo tồn đa dạng sinh học (Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường); Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ); UNDP tại Việt Nam; Viện Chiến lược & Chính sách y tế; Viện Dược liệu; Sở Y tế và Bệnh viện Y học cổ truyền các tỉnh: Ninh Bình, Vĩnh Phúc, Hà Nam, Thanh Hóa, Nam Định; Trung ương Hội Đông y Việt Nam, Hội Đông y các tỉnh: Vĩnh Phúc, Hà Nam, Nam Định và các công ty, doanh nghiệp dược phẩm như Traphaco, FuSi… Đồng chủ trì Hội thảo là PGS.TS.Phạm Vũ Khánh (Cục trưởng Cục Quản lý y dược cổ truyền) và TS. Hoàng Thị Thanh Nhàn (Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn đa dạng sinh học).

Tại Hội thảo, các nhà quản lý, các chuyên gia đã giới thiệu những quy định về việc đăng ký bài thuốc gia truyền, phương pháp chữa bệnh gia truyền, quy định về đăng ký sáng chế, vấn đề pháp lý trong kinh doanh thuốc y học cổ truyền cũng như việc phát triển và đăng ký bảo hộ quyền kinh doanh đối với những sản phẩm thuốc cổ truyền. Cũng tại Hội thảo, đại diện Cục Bảo tồn đa dạng sinh học đã giới thiệu nội dung Nghị định thư Nagoya mà Việt Nam là quốc gia thành viên và các quy định tại Nghị định số 59/2017/NĐ-CP ngày 12 tháng 5 năm 2017 củaChính phủ về quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen.

Trao đổi, thảo luận tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung vào các nội dung về bảo tồn, phát triển bền vững nguồn gen dược liệu, vốn tri thức về nguồn gen dược liệu và cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với các bài thuốc gia truyền. GS.TS. Nguyễn Duy Thuần, nguyên Phó Giám đốc Học viện Y Dược cổ truyền Việt Nam, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dược liệu phát biểu: “Tiếp cận và thu thập thông tin đối với tri thức truyền thống của các cộng đồng dân tộc cần có cách thức thu thập phù hợp và cần thực hiện việc chia sẻ lợi ích công bằng, hợp lý. Thực tế hiện nay cho thấy, các sản phẩm từ y học cổ truyền đa số chỉ dừng lại ở việc đăng ký thực phẩm chức năng, khó có thể thành thuốc. Do đó, trong thời gian tới, đề xuất Bộ Y tế phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ và các Bộ, ngành có liên quan khác thực hiện các nghiên cứu lâm sàng đối với các loại thuốc từ y học cổ truyền để làm tiền đề trong việc công nhận một số bài thuốc mới, từ đó sẽcó những lợi ích cụ thể để chia sẻ cho cộng đồng dân tộc, những thày thuốc gia truyền – người lưu giữ các tri thức truyền thống”.

Ông Đào Khánh Tùng, đại diện của UNDP Việt Nam cho biết: “Hội thảo này cho thấy có mối liên hệ giữa các Bộ, ngành trong thực hiện Nghị định thư Nagoya mà Việt Nam là quốc gia thành viên. Vấn đề tiếp cận nguồn gen, liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều Bộ ngành. Trong ngành y, đặc biệt là y dược cổ truyền sẽ liên quan đến vấn đề bảo tồn nguồn gen dược liệu… Trong thời gian tới, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang có kế hoạch sửa đổi, bổ sung các nội dung của Luật đa dạng sinh học, Bộ Y tế cần phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường để rà soát sửa đổi những vấn đề còn chồng chéo, khó khăn trong quản lý những nội dung liên quan đến ý dược cổ truyền. Bên cạnh đó, việc xây dựng các nội dung của Luật Y dược cổ truyền cần tiếp cận từ khai thác, sản xuất ra sản phẩm, đến tiêu thụ trên thị trường, cần xác định rõ đối tượng phải chịu chế tài về bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen và tri thức truyền thống có liên quan”.

PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Huệ, nguyên Phó giám đốc Trung tâm Tài nguyên thực vật cho biết thêm: “Muốn thừa kế, bảo tồn và phát triển tri thức y dược cổ truyền, việc xây dựng chính sách phải khuyến khích được 3 thành tố chính là: nguồn gen, tri thức truyền thống có liên quan đến nguồn gen và đối tượng sử dụng tri thức đó. Do đó, quá trình xây dựng Luật Y dược cổ truyềncần có sự phối kết hợp giữa các Bộ ngành liên quan, không nên nghiên cứu, xây dựng đơn lẻ từng thành tố sẽ không khả thi khi áp dụng thực tiễn. Hiện nay muốn hiểu được bài thuốc y học cổ truyền rất khó. Cần quảng bá, có quy trình rõ ràng để những bài thuốc này được lan tỏa trong cộng đồng và mọi chính sách phải tích hợp, toàn diện và đề cập đến 3 thành tố nêu trên”.

Phát biểu bế mạc, Chủ trì Hội thảo đã ghi nhận những ý kiến đóng góp của các đại biểu, thông qua Hội thảo cho thấy muốn bảo tồn và phát triển tri thức y dược cổ truyền, cần phải bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen dược liệu. Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quản lý có liên quan trong lĩnh vực này, rất mong có được sự kết hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia, các Bộ ngành để thực hiện tốt việc bảo tồn nguồn gen dược liệu, phát triển tri thức về y học cổ truyền./.

Toàn cảnh Hội thảo

Chia sẻ