Hội thảo đào tạo khu vực về phát triển và thực hiện khung pháp lý ABS để thực hiện Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích và Thư viện số tri thức truyền thống

Hội thảo đào tạo khu vực về phát triển và thực hiện khung pháp lý ABS để thực hiện Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích và Thư viện số tri thức truyền thống

Hội thảo đào tạo khu vực về phát triển và thực hiện khung pháp lý ABS để thực hiện Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích (ABS) và Thư viện số tri thức truyền thống được tổ chức tại Thành phố Chennai, Ấn Độ từ ngày 22 đến ngày 25 tháng 10 năm 2018. Mục tiêu của hội thảo nhằm phát triển năng lực của các cơ quan có thẩm quyền quốc gia và các cơ quan liên quan về khung ABS quốc gia theo CBD và Nghị định thư Nagoya; và phát triển năng lực của các cơ quan có thẩm quyền, các cơ quan liên quan xử lý việc đăng ký tiếp cận, đẩy mạnh sáng kiến mới trong sinh học và thiết lập mối liên hệ hiệu quả giữa nghiên cứu và chính sách đổi mới của quốc gia và hệ thống ABS.

Hội thảo thu hút sự quan tâm của các thành viên đến từ các quốc gia ASEAN như Campuchia, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thái Lan, Việt Nam…và  các chuyên gia đến từ các co quan sáng chế, các viện nghiên cứu, các nhà cung cấp nguồn tài nguyên sinh vật của Ấn Độ; Trung tâm đa dạng sinh học Đông Nam Á; Hội Đồng nghiên cứu khoa học và công nghiệp – Thư viện số tri thức truyền thống (CSIR-TKDL)…

Đại biểu tham dự tại Hội thảo

Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ hợp lý lợi ích có được từ nguồn gen (gọi tắt là Nghị định thư Nagoya về ABS) được phê chuẩn năm 2010 đã đề ra một khung pháp lý quốc tế về yêu cầu sử dụng nguồn gen hợp lý và công bằng. Tính đến thời điểm hiện nay, có 107 quốc gia đã phê chuẩn Nghị định thư. Việt Nam trở thành thành viên của Nghị định thư Nagoya năm 2014, việc gia nhập Nghị định thư tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam thúc đẩy các hoạt động bảo vệ nguồn gen và tri thức truyền thống, nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học. Với vai trò là cơ quan đầu mối quốc gia về đa dạng sinh học, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xây dựng và trình ban hành nhiều văn bản liên quan trực tiếp đến lĩnh vực quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích như:  Quyết định 1141/QĐ-TTg ngày 27/6/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tăng cường năng lực về quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ công bằng, hợp lý lợi ích phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen giai đoạn 2016-2025 và Nghị dịnh số 59/2017/NĐ-CP ngày 12 tháng 5 năm 2017 của Chính phủ về quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen.

Nghị định 59/2017/NĐ-CP

Ngày 12/5/2017, Chính phủ đã ban hành Nghị định 59/2017/NĐ-CP về quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen. Nghị định được ban hành nhằm nội luật hóa các quy định của Nghị định thư Nagoya. Theo đó, Nghị định được áp dụng cho tất cả các nguồn gen được tiếp cận cho các mục đích sử dụng (nghiên cứu và phát triển, thương mại), tuy nhiên tri thức truyền thống thì không bao gồm trong Nghị định.

Về đối tượng phải đăng ký và đề nghị cấp Giấy phép tiếp cận nguồn gen, Nghị định quy định (i) Tổ chức, cá nhân Việt Nam có nhu cầu tiếp cận nguồn gen để nghiên cứu vì mục đích thương mại, phát triển sản phẩm thương mại; (ii) Tổ chức, cá nhân nước ngoài có nhu cầu tiếp cận nguồn gen trên lãnh thổ Việt Nam vì bất cứ mục đích nào; (iii) Tổ chức, cá nhân Việt Nam có nhu cầu đưa nguồn gen được tiếp cận ra nước ngoài, trừ trường hợp đưa nguồn gen ra nước ngoài phục vụ học tập, nghiên cứu không vì mục đích thương mại.

Về trình tự đăng ký và đề nghị cấp Giấy phép tiếp cận nguồn gen, Nghị định cũng quy định cụ thể gồm 05 bước như sau: (i) Đăng ký tiếp cận nguồn gen với cơ quan nhà nước có thẩm quyền; (ii) Thỏa thuận và ký Hợp đồng với Bên cung cấp; (iii) Đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận Hợp đồng; (iv) Nộp hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép tiếp cận nguồn gen tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền; (v) Cung cấp thông tin, tài liệu bổ sung; hoàn thiện hồ sơ khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình thẩm định hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép tiếp cận nguồn gen.

Nghị định cũng quy định trình tự rút gọn cấp phép đưa nguồn gen ra nước ngoài để học tập, nghiên cứu không vì mục đích thương mại đối với học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh, tổ chức khoa học và công nghệ Việt Nam. Quy định nêu trên nhằm tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy nghiên cứu khoa học trong nước về tài nguyên di truyền và phù hợp với nội dung quy định tại Nghị định thư Nagoya.

Về chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen, Nghị định quy định cụ thể các hình thức chia sẻ lợi ích không bằng tiền và tỷ lệ chia sẻ lợi ích bằng tiền cho Bên cung cấp nguồn gen, Nhà nước và các bên liên quan khác.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định 02 cơ quan có thẩm quyền quốc gia là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (MARD)- Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (cấp, gia hạn và thu hồi Giấy phép tiếp cận nguồn gen đồi với nguồn gen của giống cây trồng, giống vật nuôi, giống thủy sản và giống cây lâm nghiệp)  và Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE) – Cục Bảo tồn Thiên nhiên và Đa dạng sinh học (cấp, gia hạn và thu hồi Giấy phép tiếp cận nguồn gen đồi với những trường hợp còn lại).

Tham dự tại Hội thảo, đại diện của Việt Nam chia sẻ thông tin triển khai thực hiện Nghị định 59: Sau hơn một năm thực hiện, tính đến tháng 10/2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tiếp nhận và xử lý 28 hồ sơ về các nguồn gen côn trùng, vi sinh vật, thực vật… bởi những công ty dược phẩm và những viện nghiên cứu. Trong số các hồ sơ trên, có 25 hồ sơ yêu cầu tiếp cận nguồn gen để mang ra nước ngoài (đã có 24 hồ sơ được phê duyệt); 02 hồ sơ xin tiếp cận nguồn gen vì mục đích nghiên cứu phi thương mại (đàm phán, thỏa thuận hợp đồng đang diễn ra); 01 hồ sơ xin tiếp cận nguồn gen vì mục đích thương mại (đang được thẩm định bởi hội đồng). Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tiếp nhận và đang trong quá trình xử lý 03 hồ sơ trong đó có 02 hồ sơ xin tiếp cận nguồn gen vì mục đích phi thương mại và 01 hồ sơ xin tiếp cận nguồn gen vì mục đích thương mại.

Hội thảo rất thành công trong việc chia sẻ kinh nghiệm về thực hiện các quy định của Ấn độ về quản lý đa dạng sinh học, tiếp cận tài nguyên sinh học của Ấn Độ. Đây là hoạt động có ý nghĩa, giúp cho các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đặc biệt là Việt Nam để hoàn thiện khung pháp lý về ABS và xây dựng cơ sở về tri thức truyền thống.

Đại biểu học tập thông qua tham quan tại Chennai, Ấn Độ  

Chia sẻ